Έννοια και Καταβολές της Μουσικής Ερμηνειας

Κοινωφελές Ίδρυμα Αγγελίνη-Χατζηνίκου

Non-Profit Foundation Angelinis-Hadjinikos

Ουσία και Προέλευση της Μουσικής Ερμηνείας

Τα σεμινάρια Ουσία και Προέλευση διαφέρουν δραστικά από συμβατικά σεμινάρια εξειδίκευσης που συνήθως προσφέρουν συμβουλές και οδηγίες στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου οργάνου ή φωνής. Αυτά τα σεμινάρια στοχεύουν σε μια ευρύτερη, πιο γενική προσέγγιση, παρεκκλίνοντας από την αρχή ότι η μουσική διδάσκεται με επίσημη εκπαίδευση από το μηδέν, π.χ. μέσω τεχνικών και θεωρητικών εννοιών.

Αντιθέτως, ο στόχος είναι να επανακτηθούν τα ενστικτώδη και βαθύτερα θεμέλια και της μουσικής θεωρίας και της πρακτικής αποτύπωσης της τεχνικής, ώστε να αποδώσουν την ουσία της μουσικής όπως πηγάζει εσωτερικά. Στη θέση των τεχνικών και μόνο συμβουλών, τα στοιχεία που απαρτίζουν τη μουσική και οι έννοιες διερευνώνται εσωτερικά και ο ερμηνευτής καθοδηγείται και ενθαρρύνεται πρώτα να ανακαλύψει την προσωπική του θεώρηση και στην πορεία να προσεγγίσει σταδιακά την ικανότητα να αναγνωρίζει και να συνδέεται με τις ιδέες που πυροδότησαν τις δημιουργικές παρορμήσεις του συνθέτη.

Μόνο με μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να επιτευχθεί μια ερμηνεία που είναι αυθεντικά προσιτή στον ερασιτέχνη, που εναποθέτει στον ερμηνευτή τις πιο ικανοποιητικές ανταμοιβές και στην ίδια τη μουσική την εκπλήρωση του πραγματικού της στόχου. Εν τέλει, ο Μπετόβεν αυτοπροσώπως έγραψε στην αρχή του σπουδαιότερου έργου του, Missa Solemnis, "από καρδιάς… είθε εκεί ξανά να επιστρέψει" ενώ ο Χάιντν, σε προχωρημένη ηλικία, παρόλο που ήταν εξουθενωμένος από μια ζωή ολοένα και αυξανόμενου μόχθου, είπε χαρακτηριστικά: "επιβάλλω στον εαυτό μου να συνεχίζει να συνθέτει, για να φέρω τη χαρά σε κάποια δυστυχισμένη και απεγνωσμένη ψυχή".

Και για αυτόν το σκοπό, είναι επιτακτική η ανάγκη της άμεσης αντιμετώπισης, σε βάθος, του κάθε λάθους που προκύπτει, για να αποκαλυφθούν οι ρίζες του και να είναι εφικτή η εξάλειψή του. Ταυτόχρονα, οι συμμετέχοντες ενθαρρύνονται να θίξουν ελευθέρα και ανεμπόδιστα οποιαδήποτε απορία, έτσι ώστε με μια διαδικασία αποσαφήνισης, ο κάθε ένας να μπορέσει να καταλήξει στις ουσιώδεις ερωτήσεις με ξεκάθαρες απαντήσεις. Με αυτό τον τρόπο παρακάμπτεται το ανάθεμα της σύγχρονης εκπαίδευσης, που προωθεί βιαστική αντιγραφή χωρίς έλεγχο προκατασκευασμένων απαντήσεων, λόγω της αντίληψης ότι ο χρόνος είναι περιορισμένος για τέτοιες "πολυτέλειες". Δεδομένης της βάσης πάνω στην οποία απονέμονται βαθμοί και πτυχία επί του παρόντος, τέτοιου είδους νοοτροπίες μπορεί να βοηθούν τους σπουδαστές να τα πραγματοποιήσουν ευκολότερα, αλλά επιτρέπουν επίσης μηχανικές ερμηνείες και τη δημιουργία μουσικής χωρίς ψυχή.

Οι γνώσεις που προκύπτουν από μια τέτοια διαδικασία μαραίνονται σαν τα κομμένα λουλούδια, ενώ η γνώση που σπέρνεται σε ένα μυαλό σε εγρήγορση και σε ένα αφυπνισμένο ένστικτο, λειτουργεί σαν λίπασμα και εμπλουτίζει, φέρει άνθη και καρπούς σαν ζωντανό φυτό και δέντρο. Η εκπαίδευση που παραμελεί την αφύπνιση και την καλλιέργεια του ενστίκτου οδηγεί σε επιφανειακή και άγονη γνώση. Η αυθεντική και γόνιμη μάθηση αναδύεται μόνο από την εκπαίδευση στην οποία το διερευνητικό μυαλό αφυπνίζει και καλλιεργεί το ένστικτο, αντικαθιστώντας την εγωκεντρική και επιεική εαυτόν αδράνεια μιας ημιτελούς γνώσης με την ταπεινότητα, την κατανόηση και την συνεχή εξέλιξη, μέσω της αφομοίωσης της αέναης σοφίας της φύσης.

Γιώργος Χατζηνίκος, Οκτώβριος 1997